|Nedjelja, April 20, 2014
Nalazite se ovdje: Home » Oružje i oprema » Snajperska puška M-14

Snajperska puška M-14 

M14

Sve intenzivnije vojne operacije u Iraku i Afganistanu, dovele su do neočekivanog povratka jednog dugog i teškog individualnog oružja koje su mnogi smatrali već otpisanim: poluautomatske puške M-14.Ovaj “come back”, u okviru američkih Oružanih snaga (OS), jednog ovako velikog i teškog oružja, zaboravljenog decenijama, duguje prije svega taktičko operativnim mogućnostima municije 5,56 mm NATO. Ista se koristi za oružja tipa M16/M-4 Carbine koja se nalaze u naoružanju osnovnih jedinica, uključujući i onu sa zrnom od 77 grejna (metak M-262), i koja nije u stanju da dovoljno osigura uspješno dejstvo protiv otkrivenog osoblja, udaljenog 200-300 metara i opremljenog sistemima balističke zaštite.

U urbanim zonama, naprotiv, probojna moć municije 7,62 mm NATO se pokazala idealnom protiv neprijatelja koji se nalazi u rovovima ili zaklonima, iako dimenzije oružja ovog kalibra predstavljaju problem pri kretanju u urbanim sredinama (uske ulice, mala dvorišta, zgrade, uski hodnici unutar zgrada, itd.). Drugo, nalazeći se pod stalnom vatrom oružja u kalibru 7,62 x 54R, tipa Dragunov SVD, ili pak jurišnih pušaka H&K G-3 7,62 x 51 mm (modeli koje koriste gerilci proizvedeni obično po licence u Iranu ili Pakistanu), američki vojnici u Iraku ili Afganistanu imali su više prilika da razmisle o prednostima ove municije sa težim zrnom.

Američki pristup ovom problemu bio je na početku uvođenje određenog broja takozvanih „battle rifles“ (borbenih pušaka), odnosno pušaka M-14 koje su godinama čamile u oružarnicama. Međutim, sa druge strane specijalci SOF (Special Operations Forces) US Navy su oduvijek koristili M-14 za operativne zadatke, što nije bio slučaj sa US Marine Corps (USMC) i US Army, gdje se ovo oružje do nedavno koristilo samo za određene situacije kao na primjer parade ili službene ceremonije. Nemajući druge solucije da odmah riješe problem sa snabdijevanjem precizne municije za svoje M-14, američki vojnici su pronašli alternativnu zamjenu u standardnoj municiji 7,62 mm NATO M-80 “Ball” sa zrnom od 147 grejna, skidajući metke jednostavno sa redenika mitraljeza tipa M-240. Ispostavilo se da su raspoložive rezerve snajperske municije, odnosno metak M-118 LR sa zrnom od 177 grejna koje koriste snajperisti i strijelci pješadijskih jedinica, bile nedovoljne da zadovolje nove i prisutne zahtjeve (čini se da ovaj problem još nije riješen budući da se pojedine jedinice US Army još uvijek obraćaju civilnom tržištu za nabavku). Ako izostavimo ovaj problem kao i velike dimenzije i težinu oružja, koje u određenim situacijama (borba u uskom prostoru, itd.) smetaju slobodnom kretanju na bojištu, svi njeni korisnici tvrde da nema ničeg boljeg od M-14 za gađanje protivnika zaklonjenog iza zida ili pak zaustavljanja lako oklopljenog vozila u pokretu.

Trenutno u klasičnim pješadijskim jedinicama američkih OS raspoređenih na ratištima u Iraku i Afganistanu nalaze se originalne M-14 i/ili verzija SOPMOD (Special Operations Peculiar Modification) koju nudi američka firma Troy Industries Inc. – obično se u sastavu svakoga pješadijskog voda nalaze po 2-3 komada. U jedinicama US Special Operations Command (USSOCOM) ovaj model nije nikada u cjelini povučen iz upotrebe budući da su ga, kako pripadnici SEAL-a iz sastava NAVSPECWARCOM (Naval Special Warfare Command), tako i operativci 1st Special Forces Operational Detachment-Delta (SFOD-D), već duže vrijeme koristili za operativne zadatke. Podvodni diverzanti US Navy-a koristili su isključivo verziju M-14 Mod. 0 EBR (Enhanced Battle Rifle) sa teleskopskim kundakom i šinama za montažu raznih pomoćnih uređaja, proizvedenih od strane Sage International Ldt i od Smith Enterprise, dok operativci Delta Force koriste modifikovanu verziju ove puške opremljenu bržim nišanom Aimpoint (korištena je od D-boys tokom operacije GOTHIC SERPENT oktobra 1993. godine u Mogadišu, Somalija).

M-14 sa svojim raznim specijalnim verzijama, takozvanim SOPMOD, danas se proizvodi od bezbroj prekookeanskih firmi poput Troy Industries, Fulton Amory/Sage International, GA Precision, Bagder Ordnance, United Arms Service, itd, itd… Ova oružja, međutim, nisu smatrana, od strane američkih vojnika, snajperskim puškama budući da se koriste kao podrška puškama M-110 SASS (Semi-Automatic Sniper System). M-110 SASS je nova snajperska puška nedavno prihvaćena od US Army, proizvod firme Knight Armament Company iz Titusville (Florida) i derivat puške SR-25/Mk-11 Model 0 koju koristi jedinica podvodnih diverzanata SEAL. Ove poluautomatske puške SOPMOD, obično opremljene nišanima EOSight, ACOG ili Aimpoint, ustvari prerađena M-14 opremljena modernim pomagalima (kundak od sintetičkog materijala, Picatinny šine, preklopivi i podešavajući dvonožac, itd..), i danas se koriste u naoružanju US Army, kako u operativnim tako i u rezervnim jedinicama (National Guard i Army Reserve).

Što se tiče USMC čini se da nije slijeđena tendencija pa su jedine M-14 koje se trenutno koriste za operativne funkcije u osnovnim jedinicama korpusa model M-14 DMR (Designated Marksman Rifle), kojom je opremljen mali broj snajperista, odnosno strijelaca, pješadijskih timova ili, izviđača snajperista koji koriste ovu snajpersku pušku samo ako se operativni model, odnosno M-40A3, pokaže neadekvatnim u određenim taktičkim operativnim situacijama. Za razliku od modela EBR modifikacija proizvedena za Marince, M-1 DMR, je dosta opremljenija: kundak od staklenih vlakana McMillan Tactical M-2A, cijev od 560 mm (22 inča) od nerđajućeg čelika tipa “match bull barrel”, proizvedena od strane firmi Krieger ili Mike Rock Rifle Barrels Inc., šine Picatinny GG&G, prigušivač Ops Inc, itd… Važno je napomenuti da se M-14 DMR koristi unutar USMC i od strane timova EOD (Esplosive Ordnance Disposal) za daljinsku neutralizaciju neeksplodiranih naprava, mina i bombi.

Zahvaljujući povratku puške M-14 u SAD, koja je čini se pronašla svoju drugu mladost poslije povlačenja iz upotrebe prije otprilike skoro 50 godina, takozvane jurišne puške su ponovo aktuelne. Ne radi se o običnoj “fantaziji” američkih SOF, da bi se razlikovale od drugih tradicionalnih jedinica pješadije, koristeći sistematički različitu opremu i oružje od one standardne u konvencionalnim snagama, već o realnoj operativnoj potrebi. Pažljivo konstruisani da “svare” jaku municiju, robusni, mehanički pouzdani u bilo kojim ambijentalnim i/ili borbenim uslovima, u stanju da pogode cilj na velikoj daljini, ovi modeli M-14 uživaju skoro status legende, ali nije zbog toga njihov povratak smatran anakroničnim. Naprotiv, skorašnje uvođenje u operativnu upotrebu modernih jurišnih pušaka kalibra 7,62 mm NATO (FN SCAR-H, HK 417, itd.) potvrđuje nedostatak oružja u 5,56 mm NATO u određenim operativnim situacijama, i ne samo u okviru operacija MOUT (Military Operations on Urban Terrain). Ova potreba je potvrđena na osnovu iskustava sakupljenih na bojištu tokom vojnih kampanja u Iraku i Afganistanu, a na bazi svjedočenja vojnika sa terena.

Povratkom poluautomatskih pušaka 7,62 mm NATO u operativnu upotrebu u US Army, američke SOF imaju veći broj konkurenata za izbor u pješadijskim jedinicama. Danas, osim M-14 koja se koristi već nekoliko decenija, sve više sebi krči put u pojedinim jedinicama i jedan novi moderniji model. Radi se o Mini SA58 FAL OSW, kompaktnoj varijanti belgijske FN FAL proizvedene u SAD od firme DSArms. Ovo oružje, podvrgnuto jednoj seriji testova provjere od strane Army Marksmanship Training Unit (AMTU) iz pješadijske škole Fort Benning (Georgia), sa cijevi od samo 280mm (11 inča), zadovoljilo je zahtjeve u okviru CQB (Close Quarte Battle). Snažna i kompaktna puška Mini SA-58 FAL OSW, sa okvirom od 30 metaka urađenim po ugledu na onaj sa puškomitraljeza BREN L-4A3, opremljena je obično optikom EO Tech idealnom za blisku borbu. Sa takvim modelom Team INVEX (Investigation Extraction) US Army je zadovoljan zato što napokon u kompaktnom izdanju imaju sistem dovoljno snažan da im garantuje takozvani “first hit kill” (prvi smrtonosni pogodak), takođe i protiv srednje zaštićenih ciljeva.

Istorijat M-14

Puška M-14 je bila prva jurišna puška usvojena u naoružanje američkih Oružanih snaga počevši od 1957. godine kao zamjena za pušku M-1 Garand. Njena masovna proizvodnja započela je 1958. godine i proizvedeno je ukupno više od 1.000.000 ovih pušaka, kada je krajem ’60-ih zamijenjena od strane nove jurišne puške M-16. Od 1968. godine, prvi primjerci ovog oružja, ukupno 173.000, prodati su Taiwanu pod imenom Tip 57. Zahvaljujući prije svega Washingtonu, ’70-ih godine ovim oružjem opremljene su mnoge latinoameričke zemlje (poput Kolumbije, Kostarike, Ekvadora, Haitija, Hondurasa, Nikaragve, Puerto Rikoa, Dominikanske Republike i Venecuele), afričke (Maroko i Zimbabve) i azijske (Južna Koreja, Izrael, Jordan, Liban i Filipini). Ova puška, poslije zamjene modelom M-16, ostala je u limitiranom broju u sastavu US Marine Corps, US Navy i US Army.

Puška M-14 je bazirana na jednoj od najsavremenijih pušaka ’40-ih godina, M-1 Garand, koja, iako moderna za to vrijeme, nije bila perfektna. Prve modifikacije ogledale su se u mogućnosti korišćenja rafalne paljbe i zamjene okvira od 8 metaka sa novim od 20 metaka. Najinteresantnije rješenje ponudio je John Garand pod nazivom T20, i ovaj prototip je uzet kao baza za ispitivanje pušaka od 1945. do početka ’50-ih. Springfieldov dizajner Earle Harvey je međutim projektovao novo totalno različito oružje, T25, koje bi koristilo novu municiju 30 Light Rifle iz koje je kasnije nastala municija 7.62x51mm NATO i komercijalna .308 Winchester. Posle bezbroj prototipa, pojavljuje se verzija T44, što je u stvari bio prototip puške T20 u kalibru 7,62mm i sa mehanizmom preuzetim sa prototipa T25. Kasniji prototipovi T44 koristili su novoproizvedene M-1 ili T20, i sistem funkcionisanja im je prilagođen za novi kraći metak u 7,62mm umjesto za veći .30-06.

Ubrzo zatim prototip T44 učestvuje na konkursu US Army, a protivnici su mu bili novi T47 (modifikovani T25) i model FN FAL (T48), i 1957. pobjeđuje na tom konkursu što je dovelo do početka masovne proizvodnje 1958. godine i usvajanja u naoružanje 1959. godine. Međutim kašnjenja u isporuci su dovela do toga da se ovom puškom kompletno naoruža samo 101st Airborne Division i to do kraja 1961. godine.

Puška je korištena kratko tokom Vijetnamskog rata gdje se nije pokazala kao idealno rješenje. Njena dužina i težina otežavali su kretanje u džungli, dok su se drveni dijelovi često deformisali zbog vlažne klime. Jaka municija 7,62×51 mm sa druge strane proizvodila je veliku energiju (3,350J), ali ju je bilo teško kontrolisati pri automatskoj paljbi.

Proizvodnja puške je ubrzo zaustavljena, iako je namjera bila da ona zamjeni čak četiri tipa oružja: M1 Garand, M1 Carbine, M3 “Grease Gun” i M1918 Browning Automatic Rifle (BAR). Tu se prije svega mislilo na unifikaciji kalibra radi što lakše logističke podrške trupama na terenu, ali puška M-14 nije donijela željene rezultate.

Puška je bila glavno oružje u Vijetnamskom ratu sve do uvođenja u službu nove moderne jurišne puške M-16 (1966-1969). 1968. godine US Army proglašava M16 kao “Standard A” pušku, a M14 kao “Limited Standard” pušku. Ipak M-14 je poslužila kasnije kao osnova za razvoj snajperske puške M-21 koja je bila standardno oružje snajperista sve do 1988. godine kada se uvodi nova snajperska puška M-24 SWS.

Zaključak

Mješovitost oružja 7,62/5,56 mm NATO u okviru američkih OS ne postoji u tako velikoj mjeri kod drugih modernih zapadnih vojski. Sa izuzetkom manjeg broja vojski koje još nisu prešle na kalibar 5,56 mm NATO (Grčka, Norveška, Portugal, itd.), ili pak onih koje oba kalibra smatraju važnim (na primjer Turska koristi modele u 7,62 i 5,56 mm NATO HK G-3, HK-33. M-16, M-4 Carbine, itd.), najveći dio modernih vojski koristi kalibar 5,56 mm NATO, ostavljajući 7,62mm NATO na upotrebu samo snajperistima.

Situacija bi ipak mogla evoluirati budući da je veći broj ovih zemalja umjesan u vojne operacije u Iraku i Afganistanu. Kao primjer uzmimo Norvešku koja namjerava da zadrži u naoružanju HK G-3, iako je počela sa uvođenjem modernih HK 416 u 5,56 mm NATO, dok u Španiji mnogi vojnici sugerišu da se vrati u naoružanje mitraljez CETME L u 7,62 mm NATO, iako se HK G-36, koja je zamijenila CETME L, u 5,56 mm NATO, čini kao zadovoljavajuće rješenje.

Sve u svemu, puška M-14 ostaje kao oružje najduže korišteno u jedinicama američkih OS, sa izuzetkom puške Springfield M1903. Sa druge strane M-14 je puška koja je bila standard pješadijskih jedinica US Army najkraće vrijeme od svih drugih pušaka.

Taktičko tehničke karakteristike M-14
Nacija: SAD
Tip: jurišna puška
U naoružanju od 1957.-1969. do danas
Projektovana: 1954. godine
Proizvođena: 1959.-1964.
Proizvedeno oko 1.380.000 komada
Težina (prazna)

Dužina

Dužina cijevi

5,2 kg

1.181 mm

560 mm (22 inča)

Varijante: M21
XM25/M25
DMR
M14A1
M14E1
M25
M14NM
M14SMUD
M14EBR
M14SOPMOD
Kalibar: 7.62 mm
Municija: 7.62 x 51 mm NATO
Mehanizam: pozajmica barutnih gasova
Kadenca gađanja 700-750 metaka u minuti
Efektivna daljina gađanja: 460m

800m sa optikom

Hranjenje: okvir od 20 metaka

Autor: Zoran Milošević

Povezani članci:

About the author: konkursi INFO

Autor je lud za vojskom, policijom i svime što je vezano uz sigurnost!

Leave a Response